जगदीश कुइँकेल : निष्ठा, संघर्ष र स्वाभिमानको राजनीतिक यात्रा

काठमाडौ । नेपाली राजनीतिमा आज सबैभन्दा बढी चर्चा हुने विषय हो—निष्ठाको संकट। लोकतन्त्रको नाममा राजनीति गर्नेहरू धेरै छन्, तर लोकतान्त्रिक मूल्य, सिद्धान्त र जनउत्तरदायित्वलाई जीवनशैली बनाउने नेता भने कमै भेटिन्छन्। पद, शक्ति र स्वार्थको प्रतिस्पर्धाले भरिएको वर्तमान राजनीतिक परिवेशमा पनि केही व्यक्तित्व यस्ता छन्, जसले राजनीतिलाई कमाउने माध्यम होइन, समाज परिवर्तनको अभियानका रूपमा बुझेका छन्। नुवाकोट क्षेत्र नं. १ का नेपाली कांग्रेस नेता जगदीश कुइँकेल त्यस्तै एउटा नाम हुन्।

नेपाली समाजका समस्या र जटिलताको स्पष्ट चित्र, लोकतान्त्रिक संस्कारप्रतिको दृढ विश्वास र संगठनलाई रूपान्तरण गर्ने दूरदर्शी सोचका कारण कुइँकेललाई नुवाकोट कांग्रेसभित्र फरक पहिचानका साथ हेरिन्छ। लामो समयदेखि राजनीतिमा देखिएका विकृति, विसंगति, अवसरवाद, धनवाद र डनवादको विरोध गर्दै आएका उनी स्वच्छ, पारदर्शी र कार्यकर्तामैत्री राजनीतिक संस्कृतिका पक्षधर मानिन्छन्।

उनको राजनीतिक यात्रा विद्यालय जीवनबाट सुरु भएको हो। अमरज्योति माध्यमिक विद्यालय, खरानीटारमा नेपाल विद्यार्थी सङ्घको इकाइ अध्यक्ष बनेपछि उनले संगठन निर्माण र नेतृत्व विकासको यात्रा थाले। २०५२ सालमा नेविसंघ क्षेत्रीय सहसचिव, २०५४ सालमा क्षेत्रीय अध्यक्ष र २०५७ सालमा जिल्ला अध्यक्ष बनेका कुइँकेल तीन कार्यकालसम्म सर्वसम्मत रूपमा नेपाल विद्यार्थी सङ्घ नुवाकोटको जिल्ला अध्यक्ष रहे। विद्यार्थी राजनीतिदेखि नै उनको पहिचान संघर्षशील, स्पष्टवक्ता र संगठन निर्माणमा विश्वास गर्ने नेताका रूपमा स्थापित भयो।

२०६२/६३ को जनआन्दोलनमा उनी अग्रपंक्तिमा रहे। लोकतन्त्र पुनःस्थापनाका लागि भएको आन्दोलनमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दा काठमाडौं र नुवाकोटमा गरी ५७ दिन जेल जीवन बिताए। आन्दोलनका ती दिनहरूलाई उनी आफ्नो राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण अध्याय मान्छन्। उनका लागि राजनीति कहिल्यै व्यक्तिगत लाभको माध्यम बनेन। बरु लोकतन्त्र, नागरिक अधिकार र सामाजिक न्यायका पक्षमा निरन्तर संघर्ष गर्ने माध्यम बन्यो।

जगदीश कुइँकेलको राजनीतिक जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको भ्रष्टाचार र अनियमितताविरुद्धको उनको अडान हो। पञ्चकन्या गाउँपालिका–२ कविलासमा वृद्धभत्ता रकम हिनामिना भएको घटना सार्वजनिक गर्न उनले खेलेको भूमिका त्यसको उदाहरण हो। स्थानीय स्तरमा दबाएर राख्न खोजिएको विषयलाई उनले पत्रकार, प्रशासन र पार्टी नेतृत्वसम्म पुर्‍याए। त्यसपछि उक्त विषय राष्ट्रिय बहसको विषय बन्यो। गलत कार्यको विरोध गर्दा राजनीतिक रूपमा असहज परिस्थिति सिर्जना भए पनि उनले आफ्नो अडान छाडेनन्।

नेपाली कांग्रेसको संगठनभित्र पनि कुइँकेलले आफूलाई निष्ठा र सिद्धान्तको राजनीतिसँग जोडेर स्थापित गरेका छन्। पूर्वमन्त्री तथा कांग्रेसका वरिष्ठ नेता अर्जुननरसिंह केसी निकट मानिने उनी नुवाकोटको जटिल राजनीतिक समीकरणबीच पनि आफ्नो छुट्टै प्रभाव कायम राख्न सफल भएका छन्। नेपाली कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनमा क्षेत्रीय सचिव पदमा निर्वाचित हुँदा उनको समूहका धेरै उम्मेदवार पराजित भए पनि उनले व्यक्तिगत लोकप्रियता, कार्यकर्तामाझको विश्वास र लामो संगठनात्मक योगदानका आधारमा विजय हासिल गरेका थिए।

राजनीतिक पद प्राप्त गर्नु मात्रै नेतृत्वको सफलता होइन भन्ने उनको विश्वास छ। उनी बारम्बार भन्छन्—राजनीतिमा अवसरभन्दा योगदान ठूलो हुन्छ, पदभन्दा जिम्मेवारी ठूलो हुन्छ र व्यक्तिभन्दा संगठन ठूलो हुन्छ। यही सोचका कारण उनले पार्टीभित्रका विभिन्न समूहसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्दै आएका छन्।

आज नेपाली राजनीतिप्रति आम नागरिकमा बढ्दो निराशाको मुख्य कारण अवसरवाद, स्वार्थ र नैतिकताको संकट हो भन्ने उनको विश्लेषण छ। राजनीतिक दलहरूले लोकतन्त्रको कुरा गरे पनि व्यवहारमा लोकतान्त्रिक संस्कार कमजोर भएको उनी बताउँछन्। उनका अनुसार राजनीति कुनै व्यवसाय होइन, जनताको विश्वास बोकेको सार्वजनिक जिम्मेवारी हो। तर दुर्भाग्यवश, राजनीति कमाउने माध्यमका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ र नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनुपर्ने ठाउँमा पुरानै नेतृत्वले पदमा अनन्तकालसम्म रहिरहने प्रवृत्ति बढेको छ।

यही पृष्ठभूमिमा नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत नुवाकोट क्षेत्र नं. १ को क्षेत्रीय सभापति पदमा उनले उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। देशभर कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको प्रक्रिया अघि बढिरहेका बेला नुवाकोटमा पनि संगठन निर्माण र नेतृत्व चयनको बहस तीव्र बनेको छ।

कुइँकेलको उम्मेदवारी केवल एउटा पदको प्रतिस्पर्धा होइन, लामो समयदेखि उनले उठाउँदै आएको निष्ठा, पारदर्शिता, कार्यकर्ताको सम्मान र संगठनात्मक लोकतन्त्रको अभियानको निरन्तरता हो। उनी कांग्रेसलाई कार्यकर्ताको पार्टी बनाउने, युवालाई नेतृत्वमा स्थापित गर्ने, योगदानको सम्मान गर्ने र संगठनलाई जनतासँग अझ नजिक बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्छन्।

उनका धेरै सहयात्रीहरू समयक्रममा विभिन्न राजनीतिक तथा सार्वजनिक जिम्मेवारीमा पुगिसकेका छन्। तर जगदीश कुइँकेलले आफ्नो राजनीतिक यात्रालाई पद र प्रतिष्ठाको आधारमा होइन, निष्ठा, संघर्ष र जनसेवाको आधारमा परिभाषित गरेका छन्। उनका लागि राजनीति व्यक्तिगत उन्नतिको माध्यमभन्दा पनि लोकतान्त्रिक मूल्य, संगठन निर्माण र जनताको हितका लागि समर्पित रहने अभियान हो। यही कारणले उनी कार्यकर्तामाझ इमानदार, प्रतिबद्ध र सिद्धान्तनिष्ठ नेताका रूपमा परिचित छन्।

उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि पनि कांग्रेसको सिद्धान्त र संगठनसँग जोडिएको छ। उनका दाजु उपेन्द्र कुइँकेल नेपाली कांग्रेसका जिम्मेवार नेता हुन्। जिल्ला उपसभापति पदमा तीन मतले पराजित भए पनि र त्यसअघि क्षेत्रीय सभापति पदमा झिनो मतान्तरले हार व्यहोरे पनि उनले राजनीतिक सिद्धान्त र संगठनप्रतिको प्रतिबद्धता कहिल्यै त्यागेनन्। हार र जित लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको स्वाभाविक पक्ष भएको बुझाइ कुइँकेल परिवारको राजनीतिक संस्कार बनेको छ।

आज नेपाली कांग्रेस, नुवाकोट क्षेत्र नं. १ का नेता तथा कार्यकर्तासामु पार्टीप्रतिको जनविश्वासलाई थप सुदृढ र पुनःस्थापित गर्ने चुनौती छ। यस्तो परिस्थितिमा जगदीश कुइँकेलको लामो राजनीतिक यात्रा, संघर्ष र निष्ठालाई पार्टीभित्रको नेतृत्व बहससँग जोडेर हेर्न थालिएको छ। संघर्षबाट खारिएको नेतृत्व, लोकतान्त्रिक मूल्यप्रतिको प्रतिबद्धता, संगठन निर्माणको लामो अनुभव, जनताका पक्षमा निर्भीक रूपमा उभिने स्वभाव र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर काम गर्ने उनको राजनीतिक शैलीले नुवाकोट कांग्रेसमा उनको छुट्टै पहिचान बनाएको छ। यही पृष्ठभूमिमा १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत क्षेत्र नं. १ को क्षेत्रीय सभापति पदमा उनको उम्मेदवारीलाई नेतृत्व परिवर्तन, संगठन सुदृढीकरण र निष्ठाको राजनीतिसँग जोडेर हेरिएको छ।

राजनीतिक जीवनमा उनले कमाएको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति पद होइन, जनविश्वास हो। र यही जनविश्वासलाई साथ लिएर उनी अहिले नुवाकोट कांग्रेसको नयाँ नेतृत्व निर्माण गर्ने अभियानमा अघि बढिरहेका छन्।