सम्पत्ति होइन, मेरो सम्मान फिर्ता देऊ

“म त आठ वर्षदेखि तिमीसँग कसरी डिभोर्स लिने भनेर अवसर खोजिरहेको थिएँ। सम्पत्तिमा कुनै दाबी नगरी डिभोर्सको कागजमा सही गर।”

यो वाक्य सुन्दा मलाई सबैभन्दा पहिले डिभोर्सको पीडा भएन। पीडा त त्यो सोचले दियो, जसले मेरो जीवनका सत्र वर्षलाई केही शब्दमै अस्वीकार गरिदियो।

सत्र वर्ष।

कसैको जीवनमा सत्र वर्ष केवल समय होइन। त्यो उमेर हो, सपना हो, संघर्ष हो, विश्वास हो, र कहिलेकाहीँ आफ्नै अस्तित्वको ठूलो हिस्सा पनि हो।

म विवाह गर्दा सत्र वर्षकी थिएँ। जीवनबारे धेरै थाहा थिएन। तर एउटा कुरा थाहा थियो—म सम्बन्धलाई गम्भीर रूपमा लिन्छु। मैले विवाहलाई केवल सामाजिक परम्परा होइन, जीवनभरको साझेदारी मानेकी थिएँ।

मैले तिमीलाई आफ्नो संसार बनाएँ। परिवारलाई आफ्नो प्राथमिकता बनाएँ। आफ्ना धेरै सपना, रहर र सम्भावनाहरूलाई परिवारको खुसीका लागि पछि सार्दै गएँ। समय बित्दै गयो। म किशोरीबाट श्रीमती बनेँ, श्रीमतीबाट आमा बनेँ, अनि परिवारकै लागि बाँच्ने महिला बनेँ।

तर आज सोच्दा लाग्छ, मेरो जिम्मेवारी बढ्दै गयो, त्याग बढ्दै गयो, तर मेरो मूल्य भने कहिल्यै बढेन।

हामी बस्ने समाजमा अझै पनि एउटा ठूलो भ्रम छ—पैसा कमाउने व्यक्ति मात्रै परिवारको मुख्य योगदानकर्ता हो भन्ने।

तर एउटा प्रश्न छ—घरभित्रको श्रमको मूल्य कसले निर्धारण गर्छ?

बिहान सबभन्दा पहिले उठ्ने र राति सबैभन्दा पछि सुत्ने मानिसको कामको मूल्य कति हुन्छ?

बच्चा बिरामी पर्दा रातभर जागा बस्ने आमाको मूल्य कति हुन्छ?

घर व्यवस्थित राख्ने, सम्बन्ध जोगाइराख्ने, परिवारलाई एक ठाउँमा बाँधेर राख्ने प्रयासको मूल्य कति हुन्छ?

यी प्रश्नहरूको उत्तर प्रायः कसैले खोज्दैन।

किनकि यी कामको तलब हुँदैन।

तर यिनै कामबिना कुनै परिवार व्यवस्थित चल्न पनि सक्दैन।

मैले पनि त्यही गरें। घर सम्हालें। बच्चा हुर्काएँ। परिवारलाई प्राथमिकता दिएँ। तिम्रो करियर अगाडि बढोस् भनेर मेरो समय, ऊर्जा र ध्यान परिवारमा लगाएँ। तिमी सफल बन्दै गयौ। पद, प्रतिष्ठा र स्थायित्व प्राप्त गर्यौ।

मलाई तिम्रो सफलतामा गर्व थियो।

किनकि त्यो सफलता केवल तिम्रो मात्रै होइन, हाम्रो साझा यात्राको परिणाम हो भन्ने विश्वास थियो।

तर एक दिन थाहा भयो—हामी एउटै यात्रामा थिएनौँ रहेछौँ।

कम्तीमा सोचमा त थिएनौँ।

जब तिमीले भन्यौ, “म त आठ वर्षदेखि डिभोर्सको अवसर खोजिरहेको थिएँ,” त्यो क्षणमा मैले एउटा कुरा बुझें—कहिलेकाहीँ एउटै घरमा बस्ने दुई मानिसले एउटै सम्बन्ध बाँचिरहेका हुँदैनन्।

कसैले सम्बन्धलाई जीवन ठानिरहेको हुन्छ, कसैले त्यसलाई बोझ।

मलाई सबैभन्दा बढी दुख सम्पत्तिको कुरा सुनेर लागेन।

दुख त त्यसबेला लाग्यो, जब मैले महसुस गरें कि सत्र वर्षको मेरो योगदानलाई एक वाक्यले शून्य बनाइयो।

सम्पत्ति मैले कहिल्यै मागेकी थिइनँ।

आज पनि मेरो लडाइँ सम्पत्तिका लागि होइन।

मेरो प्रश्न न्याय र सम्मानको हो।

परिवार नै नभएको सम्पत्तिले के अर्थ राख्छ?

सम्पत्तिले सम्बन्ध फर्काउन सक्दैन।

सम्पत्तिले विश्वासका घाउ निको पार्न सक्दैन।

सम्पत्तिले बच्चाले गुमाएको पारिवारिक समय फिर्ता ल्याउन सक्दैन।

र सम्पत्तिले सत्र वर्षको समर्पणको मूल्य त झन् कहिल्यै तिर्न सक्दैन।

मलाई त केवल यति चाहिएको थियो—मेरो योगदान स्वीकार गरियोस्।

मैले दिएको समय, माया, श्रम र समर्पणलाई अर्थहीन नठानियोस्।

सायद मेरो कथा केवल मेरो कथा होइन।

हाम्रो समाजका हजारौँ महिलाहरूको कथा हो।

ती महिलाहरू, जसले आफ्ना सपना परिवारमा लगानी गरे।

ती महिलाहरू, जसले आफ्नो करियरभन्दा सन्तानको भविष्य रोजे।

ती महिलाहरू, जसले आफ्नो खुसीभन्दा परिवारको खुसीलाई महत्त्व दिए।

तर सम्बन्ध टुट्ने बेला उनीहरूलाई सोधिन्छ—”तिमीले के गर्यौ?”

यो प्रश्न आफैँमा अन्यायपूर्ण छ।

किनकि परिवार निर्माण कुनै एक व्यक्तिको उपलब्धि होइन।

त्यो साझा श्रमको परिणाम हो।

आज म समाजसँग एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

श्रीमतीको त्यागको मूल्य आखिर कति हुन्छ?

के त्यो बैंक खाताले मापन गर्न सकिन्छ?

के त्यो सम्पत्तिको हिस्साले निर्धारण हुन्छ?

वा सम्मान, कृतज्ञता र स्वीकारोक्तिले?

मेरो उत्तर स्पष्ट छ।

मलाई सम्पत्ति होइन, सम्मान चाहिएको थियो।

किनकि सम्पत्तिले सुविधा दिन सक्छ, तर सम्मानले मात्र मानिसको अस्तित्वलाई अर्थ दिन्छ।

सम्पत्तिले घर बनाउन सक्छ, तर सम्मानबिना परिवार बनाउन सक्दैन।

अन्ततः सम्बन्धको वास्तविक मूल्य पनि यही हो—एकअर्काको योगदानलाई देख्न सक्नु, स्वीकार गर्न सक्नु र सम्मान गर्न सक्नु।

किनकि प्रेम कहिलेकाहीँ समाप्त हुन सक्छ।

तर सम्मान समाप्त हुनु हुँदैन।

लेखक रमिला योञ्जन पत्रकार हुनुहुन्छ ।