तीन महिनामै ६ खर्ब ४६ अर्बको आयात, व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब नाघ्यो

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा नेपालको वैदेशिक व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ नाघेको छ । भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार साउनदेखि असोजसम्म नेपालले ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको वस्तु आयात गर्दा १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात गरेको छ ।

गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिको तुलनामा आयात ३८.१८ प्रतिशतले बढेको छ भने निर्यात ५७.०३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा बढी देखिए पनि आयातको ठूलो आकारका कारण व्यापार घाटा भने ३४.७१ प्रतिशतले बढेको हो ।

भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा कुल वैदेशिक व्यापार ५ खर्ब ४० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ थियो । यस आधारमा एक वर्षमा कुल वैदेशिक व्यापार ४०.७१ प्रतिशतले विस्तार भएको छ ।

कुल वैदेशिक व्यापारमा आयातको हिस्सा ८४.९८ प्रतिशत रहेको छ भने निर्यातको हिस्सा १५.०२ प्रतिशत मात्रै छ । यसले नेपालको वैदेशिक व्यापार अझै आयातमुखी रहेको देखाउँछ ।

तीन महिनामै आयात १ खर्ब ७८ अर्बले बढ्यो

गत आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा नेपालले ४ खर्ब ६८ अर्ब ८ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात गरेको थियो । चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा आयात बढेर ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यसरी एक वर्षमा आयातको मूल्य १ खर्ब ७८ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँले बढेको छ ।

यस्तै, गत आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा निर्यात बढेर १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । निर्यातको मूल्यमा ४१ अर्ब ५० करोड रुपैयाँको वृद्धि भएको हो ।

आयातको तुलनामा निर्यातको वृद्धिदर उच्च हुनु सकारात्मक भए पनि निर्यातको आकार अझै सानो रहेकाले व्यापार असन्तुलन कायम छ ।

व्यापार घाटा ३४.७१ प्रतिशतले वृद्धि

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा नेपालको व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो घाटा ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ थियो ।

एक वर्षमा व्यापार घाटा १ खर्ब ३७ अर्ब १९ करोड रुपैयाँले बढेको छ । तथ्यांकअनुसार नेपालले आयात गर्ने वस्तुको मूल्य निर्यात गर्ने वस्तुको मूल्यभन्दा करिब ५.६६ गुणा बढी छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो अनुपात करिब ६.४३ गुणा थियो ।

यसले निर्यातको तुलनामा आयातको अनुपात केही घटेको देखाए पनि व्यापार घाटाको रकम भने बढिरहेको स्पष्ट पार्छ ।

कच्चा भटमासको तेल सबैभन्दा धेरै आयात

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा मूल्यका आधारमा सबैभन्दा धेरै आयात हुने वस्तु कच्चा भटमासको तेल रहेको छ । यस अवधिमा ५२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको कच्चा भटमासको तेल आयात भएको छ ।

दोस्रो ठूलो आयातित वस्तु डिजेल हो । तीन महिनामा ४७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको डिजेल आयात भएको छ । त्यसैगरी २४ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको पेट्रोल र २३ अर्ब १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको खाना पकाउने एलपी ग्यास आयात भएको छ ।

पाँचौँ स्थानमा रासायनिक मल रहेको छ । यस अवधिमा १९ अर्ब ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको मल आयात भएको छ । यस्तै, १८ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँभन्दा बढीका स्मार्टफोन, १७ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँभन्दा बढीका फलामजन्य उत्पादन र १५ अर्ब ३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीका विद्युतीय सवारीसाधन आयात भएका छन् ।

यसैगरी १२ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको डीएपी मल र ९ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको विमान इन्धन एटीएफ आयात भएको छ । तथ्यांकअनुसार तीन महिनामा कृषिजन्य वस्तुको आयात मात्रै १ खर्ब ३६ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ ।

प्रशोधित भटमासको तेल निर्यातमा पहिलो

निर्याततर्फ मूल्यका आधारमा प्रशोधित भटमासको तेल पहिलो स्थानमा रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा नेपालले ५२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको प्रशोधित भटमासको तेल निर्यात गरेको छ ।

कच्चा भटमासको तेलको आयात र प्रशोधित तेलको निर्यात दुवै ठूलो परिमाणमा हुनु नेपालको वैदेशिक व्यापारमा तेलजन्य वस्तुको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको संकेत हो ।

दोस्रो ठूलो निर्यातित वस्तु ऊन तथा गलैंचा रहेको छ । यस अवधिमा ३ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको गलैंचा निर्यात भएको छ । त्यसैगरी जुट वा अन्य रेसादार वनस्पतिबाट बनेका कपडाको निर्यात २ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ ।

नेपालले तीन महिनामा २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको ठूलो अलैंची, २ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको सूर्यमुखी तथा कुसुमको तेल र २ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको प्रशोधित पाम तेल निर्यात गरेको छ । यस्तै, अन्य प्रकारका फेल्ट कपडाको निर्यात २ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रहेको छ ।

निर्यात बढे पनि आयातमा निर्भरता कायमै

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनाको तथ्यांकले नेपालको वैदेशिक व्यापार विस्तार भइरहेको देखाए पनि आयातमा निर्भरता उच्च रहेको पुष्टि गरेको छ । इन्धन, खाद्यान्न तथा कृषिजन्य सामग्री, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, मल, स्मार्टफोन र विद्युतीय सवारीसाधनजस्ता वस्तुको ठूलो परिमाणमा आयात हुँदा व्यापार घाटामा दबाब परेको छ ।

निर्यातको वृद्धिदर उत्साहजनक देखिए पनि आयातको तुलनामा निर्यातको हिस्सा न्यून रहेकाले व्यापार घाटा कम गर्न स्वदेशी उत्पादन वृद्धि, निर्यातयोग्य वस्तुको विविधीकरण र उत्पादनमूलक उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनु महत्त्वपूर्ण देखिएको छ ।