काठमाडौं । सामान्यतया आर्थिक मन्दी, कर्जा असुलीमा समस्या तथा खराब कर्जाको मात्रा बढ्दा बैंकहरूको नाफामा गिरावट आउने अनुमान गरिन्छ। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासमा भने नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा यसको ठीक उल्टो अवस्था देखिएको छ। खराब कर्जा बढ्दै जाँदा र खुद ब्याज आम्दानीमा सामान्य मात्रै सुधार हुँदा पनि वाणिज्य बैंकहरूको नाफामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ।
बैंकहरूले सार्वजनिक गरेको पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणअनुसार २० वटा वाणिज्य बैंकको कुल नाफा गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४५.५८ प्रतिशतले बढेको छ।
गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा वाणिज्य बैंकहरूले कुल १३ अर्ब ५८ करोड ८ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएका थिए। चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम ६ अर्ब ५६ करोड ४६ लाख रुपैयाँले बढेर १९ अर्ब १४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
तर बैंकहरूको नाफामा आएको यो सुधारसँगै आम्दानीका अन्य सूचकहरू भने त्यति उत्साहजनक देखिएका छैनन्। बैंकहरूको मुख्य आम्दानीको स्रोत मानिने खुद ब्याज आम्दानीमा सामान्य मात्रै वृद्धि भएको छ।
गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा वाणिज्य बैंकहरूको खुद ब्याज आम्दानी ४९ अर्ब १० करोड रुपैयाँ रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बढेर ४९ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसरी खुद ब्याज आम्दानीमा जम्मा ४७ करोड रुपैयाँ मात्रै वृद्धि भएको देखिन्छ।
अर्कोतर्फ बैंकहरूको खराब कर्जाको अनुपात भने बढेको छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा ४.८६ प्रतिशत रहेको खराब कर्जा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बढेर ५.६४ प्रतिशत पुगेको छ। यसले बैंकहरूले प्रवाह गरेको कर्जा असुलीमा चुनौती थपिँदै गएको संकेत गर्छ।
निक्षेपको ब्याजदर घट्दा नाफामा सुधार
बैंकिङ क्षेत्रका जानकार तथा सरोकारवालाहरूका अनुसार बैंकहरूको नाफा बढ्नुको प्रमुख कारण निक्षेपको ब्याजदरमा आएको गिरावट हो।
गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत निक्षेप ब्याजदर ५.४६ प्रतिशत रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा घटेर करिब ३.१५ प्रतिशतमा झरेको छ।
निक्षेपको ब्याजदर घट्दा बैंकहरूले सर्वसाधारण तथा संस्थागत निक्षेपकर्तालाई भुक्तानी गर्नुपर्ने ब्याज खर्चमा उल्लेख्य कमी आएको छ। कर्जाबाट प्राप्त हुने ब्याज आम्दानीमा ठूलो सुधार नभए पनि निक्षेपकर्तालाई दिनुपर्ने ब्याज खर्च घट्दा त्यसको प्रत्यक्ष सकारात्मक प्रभाव बैंकहरूको नाफामा परेको हो।
प्रोभिजनिङ घट्नु पनि नाफा वृद्धिको अर्को कारण
बैंकहरूको नाफा बढ्नुको अर्को महत्वपूर्ण कारण खराब कर्जाका लागि छुट्याउनुपर्ने जोखिम व्यवस्थापन रकम अर्थात् प्रोभिजनिङमा आएको कमी हो।
बैंकहरूले कर्जा असुली नहुने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर आफ्नो आम्दानीबाट निश्चित रकम प्रोभिजनिङका रूपमा छुट्याउने गर्छन्। गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा बैंकहरूले करिब २० अर्ब रुपैयाँ प्रोभिजनिङ गरेका थिए भने चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो रकम घटेर करिब ११ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको छ।
विगतमा खराब कर्जाका लागि छुट्याइएको रकममध्ये कर्जा असुली भएपछि आवश्यकताभन्दा बढी छुट्याइएको रकम फिर्ता नाफामा समायोजन हुने गर्छ। यसलाई प्रोभिजनिङ राइट ब्याक भनिन्छ। यस्तो रकम फिर्ता हुँदा बैंकहरूको नाफा बढ्न मद्दत पुग्छ।
बैंकरहरूका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा नयाँ कर्जा लगानी अपेक्षाकृत सुस्त रहेकाले बैंकहरूले पुराना कर्जा असुली र खराब कर्जा व्यवस्थापनमा बढी ध्यान केन्द्रित गरेका छन्। त्यसको प्रभावस्वरूप प्रोभिजनिङ रकम घट्दा नाफामा सकारात्मक असर परेको हो।
यसरी निक्षेपको ब्याजदरमा आएको गिरावट र प्रोभिजनिङ रकम घट्नुले बैंकहरूको नाफा वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ। यद्यपि खराब कर्जाको अनुपात बढ्दै जानु र मुख्य आम्दानीमा अपेक्षित सुधार नहुनुले बैंकिङ क्षेत्रको आगामी वित्तीय अवस्थाबारे भने थप चासो र चुनौती सिर्जना गरेको छ।





Comment