काठमाडौं । नेपालको अर्थतन्त्रमा बाह्य लगानीसम्बन्धी बहस सधैँ चर्को रहँदै आएको छ। कहिले लगानी भित्रिन नसकेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिन्छ भने कहिले भित्रिएको लगानीको क्षेत्र र प्रभावबारे गहिरो विश्लेषण हुने गर्छ।
उद्योग विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वैशाख मसान्तसम्मको तथ्यांकले विदेशी प्रत्यक्ष लगानी (एफडीआई) को नयाँ चित्र देखाएको छ। यस अवधिमा कृषि तथा वन पैदावार क्षेत्रले लगानी आकर्षणमा अन्य क्षेत्रलाई उछिन्दै अग्रस्थान हासिल गरेको छ।
तथ्यांकअनुसार वैशाख मसान्तसम्म नेपालले कुल ४५ अर्ब ३२ करोड १६ लाख रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त गरेको छ। यो लगानी ७२८ वटा परियोजनामार्फत आउने अपेक्षा गरिएको छ।
वैशाख महिनामा मात्रै ३ अर्ब ५२ करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको लगानी स्वीकृत भएको छ, जसअन्तर्गत ११३ वटा नयाँ उद्योगलाई सञ्चालन अनुमति प्रदान गरिएको छ।
यस वर्षको तथ्यांकमा सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष कृषि तथा वन पैदावार क्षेत्रमा देखिएको लगानी आकर्षण हो। कुल प्रतिबद्धताको करिब ४९ प्रतिशत अर्थात् २२ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ यही क्षेत्रमा केन्द्रित छ।
नेपाल कृषि प्रधान देश भए पनि ठूलो मात्रामा खाद्यान्न आयात गर्नु परिरहेको वर्तमान अवस्थामा यो लगानीले भविष्यमा स्वदेशी उत्पादन वृद्धि र आत्मनिर्भरता तर्फ आशा जगाएको छ।
पर्यटन क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय लगानी देखिएको छ। कुल प्रतिबद्धताको करिब २८ प्रतिशत अर्थात् १२ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ पर्यटन क्षेत्रमा लगानी हुने देखिएको छ।
त्यस्तै, सूचना प्रविधि (आईटी) क्षेत्रमा परियोजनाको संख्या अत्यधिक भए पनि लगानी रकम भने अपेक्षाकृत कम देखिएको छ। कुल ७२८ परियोजनामध्ये ४२१ वटा आईटी क्षेत्रमा रहेका छन्, जुन करिब ५८ प्रतिशत हो। तर, यो क्षेत्रमा मात्र १ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ (करिब ४ प्रतिशत) लगानी प्रतिबद्धता रहेको छ।
यसले नेपालमा साना सफ्टवेयर कम्पनी तथा आईटी सेवाप्रति विदेशी लगानीकर्ताको आकर्षण रहे पनि ठूला पुँजीगत लगानी अझै कमजोर रहेको संकेत गर्छ।
लगानी प्रक्रियामा सरकारले लागू गरेको ‘स्वचालित मार्ग (Automatic Route)’ प्रभावकारी देखिएको छ। वैशाख महिनामा स्वीकृत ११३ परियोजनामध्ये १०७ वटा सोही मार्गमार्फत आएका हुन्, जसले प्रशासनिक झन्झट घटेपछि लगानी प्रक्रिया सहज भएको देखाउँछ।
उद्योग विभागका अनुसार यी सबै परियोजना पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि करिब २३ हजार ५३० जनालाई प्रत्यक्ष रोजगारी सिर्जना हुने अनुमान गरिएको छ। वैशाख महिनामा मात्रै ९४८ जनाका लागि रोजगारी सिर्जना हुने अपेक्षा छ।
तर, वैदेशिक लगानी भित्रिने क्रमसँगै बाहिरिने रकम पनि बढ्दो देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा लाभांशका रूपमा १७ अर्ब ७९ करोड ५३ लाख रुपैयाँ बाहिरिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ९ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँभन्दा दोब्बरभन्दा बढी हो।
त्यसैगरी, रोयल्टी शीर्षकमा पनि ५ अर्ब ९ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको छ, जुन गत वर्ष १ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ मात्र थियो। यसले लगानी भित्रिने र बाहिरिने सन्तुलनमा चुनौती देखाएको छ।
साना उद्योगतर्फ केन्द्रित लगानी (वैशाखमा ११२ साना र १ ठूलो उद्योग) लाई उत्पादनमूलक तथा ठूला उद्योगतर्फ आकर्षित गर्नु अहिलेको प्रमुख चुनौती बनेको छ।
४५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको यो लगानी प्रतिबद्धता कागजमा मात्र सीमित नभई वास्तविक परियोजनामा रूपान्तरण हुन सके मात्र नेपालको अर्थतन्त्रले दिगो गति लिन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
About Us
Comment